[Déjà Vu]

Bütün dinsel inanclarin ve ögretilerin dünya görüsünü ve yasama bakisini belirleyen , o inanc ve ögretilerin Tanri anlayisi ve Tanri .- Insan iliskilerini kavrama bicimidir.BIR DININ GERCEKCI AKILCI INSANSIL VE CAGDAS OLUP OLMADIGI O DININ HERSEYDEN ÖNCE INSANA VERDIGI YER; KONUM VE DEGERLE ÖLCÜLMELIDIR.CÜNKÜ INSANIN YASAMDAKI YERINI BELIRLEYEN BU DEGER YARGILARIDIR.

Alevilikte tanri insanin ta kendisidir, bir bütün olarak da evrenin tümüdür. Alevi ozani Muhiddin Abdal´in su sözleri bu bütüncül tanri anlayasini yansitmaktadir:

Muhiddinem dervisem
hak yoluna girmisem
on sekiz bin alemi
bir zerrede görmüsem.
Islamiyette tanri ile kulu kabul edilen insan arasina onulmaz ucurumlar konurken Alevilik söyleminde Ben hakkim Tanriyim biciminde ifade edilir. Bu düsüncelerinden ötürü bir cok mutasavvif hayatini kaybetmistir. Hallac-i Mansur bunlardan biridir. Seyyid Nesiminin derisi yüzülerek öldürülmüstür.Pir Sultan Abdal da bunlardan biridir.

Özetle özünde Alevilik´le Müslümanlik arasindaki fark tanri ile kul arasindaki fark kadar büyüktürCünkü Alevilikte insan tanri kadar degerliyken islamda insan sadece kuldur.

Prof. Dr Ilhan Basgöz bu farki söyle anlatir:

Anadolu aleviliginde Alinin imamlarin mürsidlerin tanri nurundan yaratilmis olduguna inanilir. Fakat bu inanc Sünnilikle tümden karsi bir görüstür.
Bunun akilci sonucu sudur. Tanri hikmetlerinden sual olunmayan isine akil ermeyen bir varlik degildir. Insandan sünnilikteki gibi tümden soyutlanmamistir. Aksine tanri insanda belirir. Insani kara topraktan degilde tanri nurundan yaratmasinin sonucu sudur: En mükemmel yaratik insandir. Insandan ulu yaratik yoktur. Icinde tanri nuru tasiyan insanin sözü tanri kelami gibidir.Gökten inen ve kendinin degistiremeyecegi dogmalar yasaklar ve tapinnma sekilleri yoktur. Bunlara insan akli karar verebilir

Aslinda arap tarihindeki halife ali ile anadolu aleviligindeki ali arasinda daglar kadar fark vardir. Isvecli bir arastirmaciya göre (Andrea Tor) Ali kisa hayatinda 10 defa evlenmis onun oglu hassan 25 defa. Kadina saygisi büyük olan ona törende ickide semahta esit yer veren anadolu alevilgiinde böyle birsey olamaz. Ali sofu bir hayat yasadi. Icki icmez kadinlarla semah durmazdi calgiyi ve türküyü hos görmezdi. Sizler semaha (alinin demi)dersiniz. Isin gercegi suki ali kültünü siz yarattiniz. Zulme ugrayanin yoksulun ,hakki yenenin bir dogruluk sembolüne gereksinim vardi. Siz adalet esitlik ve hak duygumuzdan en güzel renkleri ve nakislari Aliye vererek ondan essiz bir insan yarattiniz. Konuksever insanlarsiniz. (mihman alidir)diyerek bu güzel gelenekle aliyi özdeslestirdiniz

Heteredoks tasavvufla resmi islam arasinda gerek tanriya bakis gerekse yaradilis acisindan büyük farkliliklar vardir. Yunus Emre Islamin tanri ve yaradilisina kafa tutarcasina su mesaji verir:

Evvel benem Ahir benm Canlara can olan benem.

Kizilbas alevi bektasi halk ozanlari kendi tanri ve yaradilis anlayislarini kimi zaman islamin tanri anlayisina kafa tutarak ve onu elestirerek ortaya koyarlar. Bu ozanlarin kimi kismi Insan-tanrici bir kismida tanri tanimazdir. Ancak en belirgin özellik Islamin tanri anlaysina karsi cikmaktir. Söz gelimi Siri insan tanri anlayisini söyle anlatir:

Cihan varolmadan Ketm-i alemde
Hak ile birlikte yektas idim ben
Yaratti bu mülkü cünkü o demde
Yaptim tasvirini nakkas idim ben



Asik Veysel´in cagdas hemserisi Ali Izzet ise

Katran kazanlarim kayniyor dersin
Durmazsin mizanda kimi tartarsin
Her adama kirk tane kiz verirsin
Acep cennet ala kerhane midir

[Murat.Elif]

Güzel ve doğluluk hep ışığımız olsun. Spas.